TARİHÇE
Kurumsal Gelişim
İstanbul Üniversitesi Engelliler Uygulama ve Araştırma Merkezi (ENUYGAR), Aralık 2003’te İstanbul Üniversitesi Rektörlüğüne bağlı olarak kurulmuştur. Kuruluşunda “Özürlüler Araştırma ve Uygulama Merkezi (ÖZARUM)” adıyla faaliyet gösteren Merkez, yükseköğretimde engelli bireylerin akademik ve sosyal yaşama tam katılımını desteklemek amacıyla yapılandırılmıştır.
Merkez, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve ilgili yükseköğretim düzenlemeleri yürürlüğe girmeden önce kurulmuş; yükseköğretimde engelli öğrencilere yönelik kurumsal yapılanmanın erken ve öncü örneklerinden biri olmuştur.
2005 yılında kabul edilen 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun sonrasında, 2006 yılında yürürlüğe giren Yükseköğretim Kurumları Engelliler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliği doğrultusunda Engelli Öğrenci Birimi Merkez bünyesinde yeniden yapılandırılmış; aynı süreçte İstanbul Üniversitesi’nin o dönemki adıyla Özürlü Öğrenci Birimi Yönetmeliği hazırlanarak yürürlüğe konmuştur. Böylece öğrenci destek hizmetleri hukuki ve yönetsel bir çerçeveye kavuşmuştur.
2015 yılında Engelli Personel Komisyonu kurulmuş; üniversite bünyesindeki engelli personelin ihtiyaçlarının değerlendirilmesi ve çözüm mekanizmalarının geliştirilmesi için kurumsal bir yapı oluşturulmuştur.
Merkez ayrıca engelli öğrenci ve çalışanların afete hazırlıkları konusunda iç ve dış paydaşlarla birlikte etkinlikler, eğitimler, anketler ve kurumsal hazırlık çalışmaları yürütmektedir. Bu çalışmalar, engellilik perspektifinin afet yönetimi süreçlerine entegrasyonunu hedeflemektedir.
ENUYGAR; üniversitenin tüm idari birimleri, fakülteleri, enstitüleri ve yüksekokullarındaki akademik danışmanlarla işbirliği içinde çalışan bütüncül bir yapıdır. Aynı zamanda engelli sivil toplum kuruluşları, kamu kurumları ve yerel yönetimlerle ortak projeler yürüten paydaş temelli bir merkezdir.
Bu çerçevede:
- Kampüslerde mimari erişilebilirlik çalışmaları yürütülmüş,
- Fiziksel ve teknolojik uyarlamalar gerçekleştirilmiş,
- Engelsiz Bilgi Merkezi kurulmuş,
- Akademik uyarlama ve danışmanlık sistemi oluşturulmuştur.
2014 yılında kurulan ENUYGAR Sanat Atölyesi, kapsayıcılığı sanat yoluyla güçlendiren önemli bir kurumsal adım olmuştur. Atölye; engelli ve engelsiz öğrencilerin, akademik ve idari personelin birlikte üretim yaptığı bir sosyal etkileşim ve farkındalık alanı olarak faaliyet göstermektedir.
Öğrenci Birimi ve Güçlendirme Çalışmaları
Engelli Öğrenci Birimi, öğrencilerin akademik ve sosyal yaşama eşit katılımını sağlamak amacıyla bireysel ve yapısal düzeyde destek mekanizmaları yürütmektedir.
Bu kapsamda:
- Akademik uyarlamaların koordinasyonu (sınav düzenlemeleri, ders materyali uyarlamaları, laboratuvar desteği vb.),
- Kayıt ve oryantasyon desteği,
- Psikososyal yönlendirme ve burs–yurt destekleri için ilgili birimlerle işbirliği,
- Fakültelerde görev yapan akademik danışmanlarla koordinasyon,
- Erişilebilir bilgi ve teknolojiye erişim desteği sağlanmaktadır.
Bunun yanı sıra öğrenci güçlendirme yaklaşımı doğrultusunda:
- Farkındalık ve savunuculuk temelli etkinlikler,
- Engelsiz satranç turnuvaları ve sosyal buluşmalar,
- Sanat ve atölye çalışmaları,
- Engelliler Haftası ve 3 Aralık Dünya Engelliler Günü programları,
- Küçük grup temelli bilinçlendirme eğitimleri düzenlenmektedir.
Bu çalışmalar yalnızca destek sunmayı değil; öğrencilerin öz-yeterlilik, katılım ve temsil kapasitelerini güçlendirmeyi hedeflemektedir.
Akademik Gelişim
ENUYGAR, engelliliği disiplinler arası bir araştırma ve bilgi üretim alanı olarak ele almaktadır. Bu yaklaşım doğrultusunda ulusal ve uluslararası düzeyde kongreler, konferanslar, çalıştaylar ve seminerler düzenlenmiş; akademi, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları arasında işbirliği platformları oluşturulmuştur.
Merkez tarafından düzenlenen Engellilik Araştırmaları Kongreleri ve konferanslar, alanın Türkiye’de akademik zeminde gelişmesine katkı sağlamıştır.
2014 yılında Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde Engellilik Araştırmaları Tezli Yüksek Lisans Programı’nın açılması için girişimde bulunulmuş; program 2017–2018 eğitim yılında öğrenci kabulüne başlamıştır. Program, engelliliği hukuk, sosyal politika, tasarım, iletişim ve sağlık gibi farklı disiplinler üzerinden ele alan kurumsal bir akademik yapı oluşturmuştur.
Merkez ayrıca erişilebilirlik, sosyal politika, kapsayıcı eğitim ve hak temelli yaklaşım konularında raporlar hazırlamakta; kamu ve sivil toplum kuruluşlarıyla ortak araştırma ve uygulama projeleri yürütmektedir. ENUYGAR, yükseköğretimde kapsayıcılığı yalnızca bir destek hizmeti olarak değil, kurumsal dönüşüm ve bilgi üretimi süreci olarak ele alan bütüncül bir model geliştirmektedir.